These days Tehran is polluted with all kinds of toxins. It is as if the spirit of this city, graying and noxious, is hanging heavy over our heads. I have not seen many cities, but it appears that I live in one. I know of its dimensions only through the time spent in idle commutation beholding the renewed ugliness outside.
Some time ago, the red cover of a book attracted my attention on the window of a bookstore. The name of its author was {Ivan Klima}. I had read about him in Shahrvand magazine last year, introduced by Iranian author {Khashayar Deyhimi}, who had made the Czech writer's name household to Iranian readers. I bought the book because of that introduction.
When I reached home, I picked The Spirit of Prague from the few titles that I had bought. Klima had thrived in a Europe that was in the grips of repression. Authorities shut down Klima's newspaper and he was barred from writing for other publications, which, much like our own hard-line papers, Keyhan and Jam-e Jam, he wouldn't have liked to work with in any case.
He is considered one of the major figures of the "samizdat" underground literary movement of Czechoslovakia. The collection of essays in The Spirit of Prague was penned over fifteen years in different places. In many of the essays the author talks about his own life and personal likes and dislikes, and in others he focuses on literature. In one long article, which is not rendered well in translation, he talks of {Kafka}.
Klima was born in 1931 and studied literature. He has been through the Second World War, the Prague Spring and the fall of the Soviet block. He has interesting observations regarding freedom and literature. He writes simply and doesn't want his words to be understood by only a few. In other words, he has something for everyone.
I like to repeat some of this words here so that you can read for yourself:
"When a criminal regime steps on the laws of a country, when crime becomes commonplace, when some individuals are put above the law, when they try to deny others their honor, pride and basic rights, social morality is deeply affected. The criminal regime knows this but tries to maintain a semblance of moral and proper conduct, which no regime can do without, through the use of terror tactics and the instillation of fear. But it is a proven fact that where people loose their motivation for moral behavior, fear and terror cannot do much."
Klima lived in society that was similar to ours, with the exception that the society and culture that Klima was living under was much more advanced than ours in many ways. In another place he writes, "Any kind of prejudice and hard-headedness has a psychological precursor and is a signs of violence and terror. There is no ideology in the world good enough to justify a biased action.
In this book, Klima also talks about his affinities with Prague and enumerates some of its peculiarities. In an interview with {Philip Roth}, the former says: "I compared the situation of American authors with their Czech counterparts and said to myself, over there nothing happens and everything is important -- here everything happens and nothing is important."
The Spirit of Prague is an interesting read. Agah Publishing House has put it out and the book's translator is {Forough Puriavari}, priced at 32'000 Rials.
این روزها هوای تهران به انواع سموم آلوده است. انگار روح تهران، خاکستری و غبارآلود، بر سرمان سنگینی میکند. شهرهای بزرگ زیادی را ندیدهام، اما در ظاهر در یکی از آنها زندگی میکنم. اما از بزرگی این شهر چیزی جز بُعد مسافت و زمانی که صرف میکنیم برای هیچ و البته زشتیهایی که میبینیم عایدمان نمیشود.
چندی پیش کتاب جلد قرمزی توجهام را جلب کرد. طرح جلد خطوطی بود سفید بر طرحی مشکی در زمینهای قرمز. از آن قرمزها که دوست دارم. روح پراگ به رنگ سفید بر زمینه قرمز بیینده را در خود میکشید. نام نویسنده {ایوان کلیما} بود. یعنی هست. با کلیما در مجله پیشتر در مجله شهروند آشنا شده بودم. نامی از اروپای شرقی. {خشایار دیهیمی} با سلیقه و دقیق او را به یکی از نامهای مورد علاقه خوانندگان بدل کرده بود. این ادعا تأیید سلیقه خودم نیست. از خوانندگان دیگر هممیشنیدمکه محبوب است. به هرحال طرح جلد، نام کتاب و در نهایت نام کلیما مرا به خریدن ترغیب کرد.
تا رسیدم به خانه، از میان هفتهشت عنوانی که خریده بودم دست به کار خواندن شدم. کلیما در اروپایی بالید که در بحران نفس کشیده روزنامهنگاری بوده که روزنامهاش را توقیف میکنند و اجازه کار کردن در جای دیگر هم نداشته و یا به قول خودش اگر هم اجازه داشت علاقه نداشت با آنها کار کند. مثل همین کیهان و جام جم و غیره خودمان.
او از برجستهترین نویسندگان *سامیزدات* یا همان ادبیات و انتشارات زیرزمینی چکسلواکی است. کلیما در مدت ۱۵ سال این مجموعه را در جاهای مختلفنوشته است. نویسنده در بخشی از این یادداشتها و مقالات به روایت زندگی خود و علاقمندیهای شخصیاش پرداخته و در چندی از آنها به ادبیات به طور خاص. درباره کافکا مقالهای طولانی دارد که متأسفانه خوب برگردانده نشده است.
کلیما متولد ۱۹۳۱ است و ادبیات خوانده. او جنگ جهانی دوم، بهار پراگ و فروپاشی بلوک شرق را تجربه کرده است. نظرات جالبی در باب آزادی و ادبیات دارد. ساده مینویسد و نمیخواهد حرفهایش را فقط تعداد کمی بفهمند. به عبارت دیگر حرفی برای همه دارد.
دوست دارم بخشهایی از حرفهای کلیما را بیاورم اینجا بخشهای دیگرش را خودتان بخوانید:
«لحظهای که یک رژیم جنایتکار اصول پذیرفته شده قانون را نقض میکند، لحظهای که جنایت مجاز دانسته میشود، هنگامی که برخی از مردم که بالاتر از قانون قرار دارند، میکوشند دیگران را از منزلت، شرافت، و حقوق اولیه خود محروم کنند، اخلاقیات مردم عمیقاً تحتتأثیر قرار میگیرد. رژیم جنایتکار این را میداند و سعی میکند از طریق ایجاد رعب و وحشت به رفتار اخلاقی و شایستهای تداوم بخشد که بدون آن هیچ جامعهای که چنین رژیمی بر آن حکومت میکند نمیتواند به وظیفه خود عمل کند. اما به اثبات رسیده است که در جایی که مردم انگیزه اخلاقی رفتار کردن را از دست دادهاند، رعب و وحشت نمیتواند کار چندانی از پیش ببرد.»
کلیما تجربه زندگی در جامعهای دارد که بیش و کم شبیه جامعه ماست. با این تفاوت که فرهنگ و زمانهای که کلیما در آن بوده در بسیاری چیزها از ما جلوتر بوده است. در جای دیگری مینویسد: «هر نوع تعصب و خشکمغزی یک پیششرط روانشناختی و طلیعه خشونت و وحشت است و در دنیا هیچ اندیشهای وجود ندارد که آنقدر خوب باشد که مبادرت به تحقق بخشیدن به یک اقدام تعصبآمیز را توجیه کند.» کلیما در مقاله «روح پراگ» به دلبستگیاش و ویژگیهای این شهر زیبا میپردازد.
کلیما در گفت و گو با {فیلیپ راث} جملهای میگوید که جانمایه شباهت ما و آنها را مینمایاند: «شرایط نویسندگان آمریکایی را با نویسندگان چک مقایسه کردم و گفتم: آنجا هیچ اتفاقی نمیافتد و همه چیز اهمیت دارد -- اینجا همه چیز اتفاق میافتد و هیچ چیز اهمیت ندارد.»
به هر حال کتابی خواندنی است و توصیه میکنم آن را بخرید و بخوانید. *انتشارات آگه* این کتاب را به ترجمه خانم {فروغ پوریاوری} چاپ کرده و قیمت آن ۳۲۰۰ تومان است.
