مردادماه ۱۳۸۵

پیاده‌روی در خیابان‌های بیروت

دیشب پیاده‌روی می‌کردم، در خانه، روی دستگاه. بهتر از راه رفتن در خیابان است که همه به کار آدم کار دارند و هوا آلوده‌ست و پیاده‌روها ناصاف. تلویزیون روشن بود و جماعت سیاه‌پوش، متین و موقر آرشه به سازهایشان می‌کشیدند. من راه می‌رفتم و چند فرکانس آن‌سو‌تر جوان‌های سیاه‌پوستِ معترض ِ چاق ِ بدهیبت به سمتم هجوم می‌آوردند، انگشت به تهدید و ترانه‌های رکیک به لب، به دخترک‌های خوش‌تراش برنزی که دوروبرشان پیچ و تاب می‌خوردند بی‌اعتنایی می‌کردند. من راه می‌رفتم به سوی آن‌ها که دعوای خانوادگی‌شان با صدای خنده‌های بلند همراهی می‌شد و گوریل عظیمی که به دختر مو طلایی عاشق بود. گوشی در دستم به لرزه افتاد که حمل همیشگی‌اش عادت بدیست که دارم. یک پیام کوتاه از دوستی به فینگلیش: « افزوده شدن مفاهیم جدیدی برای واژه پیروزی را به عموم علاقمندان به زبان فارسی تبریک می‌گوییم.» این کنایه تیز مسیرم را عوض کرد به سمت شبکه‌های داخلی. {سید حسن نصراله} فریاد می‌کشد و مردم لبنان شادمانی می‌کنند و این آیا یعنی آتش‌بس از پس جنگ یک ماهه؟ پس طعنه از کجاست حالا که اسرائیل پا پس کشیده و امشب در بیروت خیلی‌ها سر آسوده زمین می‌گذارند؟ در برابر شکست‌های همیشگی همین غنیمت اولین مقاومت است گرچه که اسرائیل عقب‌نشینی نکرده باشد.

از چند هفته قبل، صبح‌ها در مسیرم از سمت میدان فلسطین، هر روز جماعت اندک‌شمار شعار به دست خیابان را بند آورده بود در حمایت از *حزب‌االله* که همین کلمه آخر فراری‌ام می‌داد که بهشان نپیوندم، گرچه که هر شب پای شبکه عکسهای فجیع کودکان سلاخی شده و خانه‌های ویران ذخیره کنم و در پیاده‌روی ثابت هرروزه وقتی صفحه نمایشگر ذخیره‌ها را مرور می‌کند تماشا کنم. نزدیک یک ماهی هست که به جای راه رفتن در کوچه‌های تهران در خیابان‌های بیروت قدم می‌زنم و می‌اندیشم که این انسان است که در این میان فدا می‌شود گو از هر مرام و  تبار و مسلک.

امروز اتوبوس‌ها به نشان شادمانی پیروزی با چراغ روشن حرکت می‌کرد و همه‌شان رایگان بود. اما در لحن و نگاه مردم پیاده و سواره همان تمسخر و کنایه‌ای نهفته است که در پیام کوتاه دیشب. این همه از کجاست؟ از آن رو نیست که هرچه انگ مذهب/حكومت بگیرد و هرچه ما را در سنخ آنها که مهر *تروریست* به پیشانی دارند قرار دهد، می‌تاراندمان؟کرخ شده‌ایم و مرگ همسایه نهیب فاجعه عنقریب را نمی‌دهد؟

دیروز در سفارت آلمان بودم و تمام سختگیری‌های گاه نه‌چندان مؤدبانه را مردم زیر لب شوخی می‌گرفتند که: خوب! *تروریستیم دیگه*. این توهین دیروز که به شوخی نخ‌نمای نه‌چندان بامزه امروز بدل شده آیا هنوز می‌خنداندمان؟ ما به همه‌چیز طعنه می‌زنیم و لاشه‌های مردم بیروت، پیروزی لبنانی‌ها، اتهام تروریست بودن، جوابهای دندان‌شکن دولتمردان، مزخرفات وی. اُ. اِی.، کیک زرد و... همه چیز را زیر آسمان آبی تهران تب‌زده به سخره می‌گیریم. آیا چیزی هست که برای ما جدی باشد؟

ژینوس تقی‌زاده

ماه گرما و كودتا

بیست و هشتم ِ ماه نزدیك و گرمای تابستان قیرآب‌كن است. كودتا هنوز بر هُرم مرداد سایه می‌افكند. به انتظار واقعه نشسته‌ایم. شاید هم واقعه اتفاق افتاده، و ما كاملاً فراموش كرده‌ایم آنچه كه مدتهاست به انتظارش نشسته بودیم را. مصدق هنوز زنده است چون مظهر مقاومت شد در برابر زورگویی غرب. اما طبق شواهد از اوایل بهار ۱۳۳۲ می‌دانست كه دولت‌اش مستعجل است، كه در این بازی آچمز شده. راه پس نداشت -- وجیه‌الملله بودنش به سرسخت بودنش بند بود. مرداد كه رسید همه چیز مثل آسفالت كف خیابان به هم جوشید.

پیاده‌رو

پل

زمستان سال گذشته در دو سوی خیابان کارگر جنوبی دو حفره کنده بودند، کارگران محترم شهرداری، که تا باران می‌گرفت پُر آب می‌شد و برای عابران رفت و آمد را معضلی کرده بود و دردسر ساز بود تا اینکه میلگرد و سیمان آوردند و پایه‌های بلندی را کاشتند در حفره که می‌شد بفهمی برای پل بزرگیست که ماهها بعد گویا قرار بود به جای پل قدیمی به کار گرفته شود. خوب حتماً می‌دانید شهرداری اقدام به راه‌اندازی پلهای عابر نموده که امکانات پله برقی دارند و خیلی هم زیبایند. بعدها کمان سرخ رنگی از این سوی خیابان به آن سو کشیده شد و منتظر بودیم تا پله‌ها را کار بگذارند و استفاده‌اش کنیم و حالی ببریم چرا که این قسمت از شهر (جنوب میدان انقلاب) هیچ گونه سرو سامانی ندارد و گمان می‌رود چیزیست شبیه به خط خوردگی دست شهرداری.

تابستان امسال، سر به زیر و آقا، از پیاده رو می‌گذشتم. نگاهم بر زمین بود و حواسم به بدبختیهایم که چشمم افتاد به محل احداث پایه پل. اما کدام پل؟ سازه را جمع کرده بودند، منصرف شده بودند، یعنی یکبار به چه بدبختی کنده بودند و چه بسا چه آدمهایی که در چاله  افتاده بودند و هزینه هم کرده بودند و پل را هم تا نیمه ساخته بودند و بعد به هر دلیلی که ما نمی‌دانیم پل را آنجا نساخته بودند و رفته بودند.

سپه‌سالار

یک عکسی چاپ کرده بودند در روزنامه همشهری و خبر داده بودند که *خیابان سپه‌سالار*، مرکز خرید کیف و کفش، را شهرداری برای عبور و مرور ماشینها ممنوع کرده و خیابان که در تصویر با سنگفرش دوباره‌سازی شده بود، تنها اختصاص یافته به تردد عابرین که راحت باشند و حالی ببرند. عکس را که دقت می‌کردی کیف می‌کردی از زیبایی خیابان و خلوتی و سنگفرشهایش. شبی گذارم به سپه سالار افتاد که با نگار آمده بودیم تا کفشی بخریم و خیابان تازه را دوری بزنیم و احساس رضایت داشته باشیم. مانده بود که به خیابان برسیم که من دیدم کپه‌های خاک را که مانند سنگر جنگ‌های خیابانی جا‌به‌جا جلوه می‌كرد. و خیابان را که دیدیم هر دو شوکه شدیم چرا که انگار موشک باران تهران ۱۳۶۴ را دیده باشی از نزدیک، یا زمینهای تازه شخم شمال را. نه از سنگفرشها خبری بود نه هیچ ساخت‌و‌سازی دیگر و تنها با نوارهای هشدار زرد سر و ته خیابان را ممنوع کرده بودند که ماشینی نیاید. در پیاده‌رو ها دونفری به زور می‌توانستی حرکت کنی و زمین تکه پاره بود از کلنگ و کنده‌کاری‌های گاز و برق و آب وخطوط مخابراتی و فاضلاب. هر دومان یاد عکسی افتادیم که با پررویی خبر افتتاح خیابان سپه‌سالار را داده بود. در دلم دوصد لعنت فرستادم بر فتو شاپ.

چماق

صبح روز جمعه، خیابانی در اطراف آریاشهر. ملت به قصد تفریح به کن و سولوقون و فرحزاد می‌روند. ماشین‌ها کناره می‌گیرند تا جوجه‌ای بخرند و سیخی، نوشابه‌ای و ذغالی و گوشت کبابی ارزان. در این نقطه از شهر همه چیز در حول محور خورد و خوراک گوشتی پیدا می‌شود و یک لحظه خیالی در ذهنم می‌گذرد شبیه به اینکه گوشت‌خواران وحشی صفتی را می‌بینم که در حال تهیه غذای روزانه‌اند. اما ابر تصوراتم را بر هم می‌زنم و پرسه می‌زنم لابه‌لای راسته‌ها و چرخ‌کرده‌ها و فیله‌ها. من هم مثل دیگران دنبال جوجه‌ام آنهم بی‌استخوان.

از پشت شیشه وقتی که دست دراز کرده‌ام تا از داخل فریزر چیزی بیرون بکشم مردی را می‌بینم که دستفروشی می‌کند و چیزی که می‌فروشد کمی عجیب است -- چوبهایی با قواره نیم‌متر یا شاید کمی کوچکتر، تراش‌خورده و گردشده که نمی‌دانم به چه کار می آید و صد البت که سیخ کباب نبودند. یک چند تایی در دست دارد و یکی را هم برای جلب مشتری در هوا می‌چرخاند. صبر می‌کنم تا ببینم مشتری‌اش کیست. اما کسی اعتنایش نمی‌کند.

در آرشیو مغزم چوب‌ها را تنها می‌توانم با باتومهای سربازان هماهنگ کنم و آن چماقهایی که دستور ساختنش را در فیلم سربازان جمعه دقیق دیده بودم. همان چماقهایی که قهرمانان جوان فیلم، مرد بد قصاب را در سالن کشتار لت و پار کرده بودند. با خودم فکر می‌کنم آیا شاهد یک حرکت نمادین هستم یا آن مرد تنها یک چماق فروش ساده است؟

حامد صفایی

چراغی که به خانه رواست....

ساعت ۱۱ یک روز سه‌شنبه زنگ خانه به صدا در آمد. از کمیته امداد آمده بودند برای نصب صندوق‌های اعانه. گفتم باید ار مدیر ساختمان اجازه بگیرند و خانم گفت که برای تک تک آپارتمان‌هاست و به این دلیل که صندوق‌ها را می‌دزدند می‌خواهند به تک تک واحدها یک صندوق تحویل بدهند. من نپذیرفتم و او گفت ۲ نفر از همسا یگان گرفته‌اند که یکی‌شان تاجر فرش بود و دیگری کارمند بازنشسته دولت. یادم آمد که از سر کوچه تا آن‌سوی خیابان دست‌کم سه صندوق صدقه دیده‌ام که اگر بخواهم پولی بیاندازم، به راحتی می‌توانم و لزوم این گدای همیشه حاضر خانگی را درک نمی‌کنم. یادم آمد که سررسید موعد پرداخت چک‌هایی که برای پرداخت شهریه دانشگاه آزاد دخترم داده‌ام خواب راحت را از خانواده گرفته، بیمه ماشین تمام شده و با ترس و لرز سوارش می‌شویم و سر ماه پس از پرداخت مخارج آب، برق، تلفن، شارز ساختمان و اقساط مختلف چیزی باقی نمی‌ماند. یادم آمد که برای خرید کتاب و مجله و هر از چندی سی دی موسیقی باید بارها قیمت و موجودی توی کیفم و هزینه‌های هفته آینده را بررسی کنم و سر آخر هم از خیرش بگذرم و اندک تفریح گاه به گاه که خوردن بستنی و قهوه در کافه بود هم مدتی‌ست که فراموش شده. یادم به هزار و یک چیز گفتنی و ناگفتنی آمد که گفتنش به خانم آن سوی گوشی آیفون سودی نداشت اما دلم می‌خواست بپرسم به حال و اوضاع ما چه کسی باید برسد؟ آدم ناخن خشکی نیستم ولی از قدیم شنیدم که «چراغی که به خانه رواست به مسجد حرام است» و دلم می‌خواست بپرسم آیا همین اعانه‌ها و مالیات‌های عمومی در کشورم صرف «خانه» می‌شود یا «مسجد»؟

سهیلا مهدوی