If we take A to be any mindset that finds music problematic,
we must say that A has always come out against its inverse. Now, let assume
that B is music itself. As such:
A º ~B
and B º ~A
Both A and B have a long history associated with them. They
have also always interacted. In times passed, and at least in official
capacity, A has been on top of B. It is only in recent times that B has staged
some sort of open engagement against its inverse (again, we are only talking
about the official current). You ask why? Well, to go on battling again.
When we mention history, we should say that B has seen such
strong opposition from A that we don't even have documents to prove it (for A
is what's official, and recorded). A general statement about A and B in our
contemporary history is that B has been limited to small theoretical circles
while A has tired to eliminate B. What I mean is that A has tried to drive B
out of the practical aspects of it realization. B has had difficulty to be
practiced openly and in public throughout our Islamic history.
Moving in History
We will try to course the history of A and B by offering
examples. A is SAVAK (the much feared security apparatus of the Pahlavi regime)
and B the late counterculture singer {Fereydoun Forughi}. After the 1979 Iranian
Revolution, when SAVAK was transformed into the Ministry of Information,
Forughi remained a suspicious figure and was sidelined. Only layers of A
changed place. B remained in the position of A's inverse.
A is the situation of music in provinces and B the young
enthusiast who wants to form a rock band or some such group. A is the
iron-fisted {Reza Shah} and B the new-fledged Music Conservatory created by the
Western-educated, classical Iranian musician {Alinaqi Vaziri}. A is the
administration whose Minister of Culture is {Mir Salim}. A is the hard-line Mir
Salim. A is the administration head and B the plethora of musical talents that have
gone to waste. B is these bitter experiences gone-to-waste. B is Forughi not
being able to sing onto death (on the same night that another singer, post-revolutionary
pop-star {Alireza Asar} was "dancing and turning and drinking from that
goblet"). A courses through time and space. It lived during the time an open-minded
{Khatami} was Minister of Culture; it has lived during the pro-business
administration of {Rafsanjani}; it goes on living today. So has B.
Religious A and Political A
In terms of the behavior of various layers of A, we must say
that the religious layer changes little. For example, if a conservative patriarch
doesn't allow music to be played on the wedding night of his first daughter, he
would most probably not allow the same on the wedding night of his second daughter.
Religious belief – notwithstanding exceptional cases – remains unchanged. As
such, we will take Religious A to be constant. This is not true with Political
A, which will do with B as it sees fit and according to "expedience."
How do we explain this paradox? What is clear is that everything
is rooted in A. A is trying to present itself compatible with B, that is, A is
trying to say that it is a lover of music, while we know that A is the inverse
of music. As such, A is trying to be the inverse of A.
To be more precise: For A to present itself as the inverse
of A, it must turn to B, while in truth it is turning to the inverse of B, for
A, as a political force, which is also ideologically-inclined, will try to come
out with its own type of music, which is not, by definition, independent, and
as such held in suspicion by the public at large. It is not B but the inverse
of B.
Take A to be a presidential candidate and B the intellectual
taste for music. The presidential candidate wants to present himself as the
inverse of A. We will represent this with a simple mathematic formula.
A Ú B º A Þ B
Take this campaign promise, for example, which was implied
during the last presidential election: "Should Hashemi Rafsanjani become
president, Iran will become the cradle of democracy." The promise also
implied that at the time Iran was not the cradle of democracy or Hashemi would
become president. We argue that if the counter-music mindset (A) is exercising
power, then what is musically produced is not independent music (B), or:
A Ú ~B º A Þ ~B
Music is produced but the counter-music mindset is what is propagated.
Note that "Ú"
has lead to what we have been witnessing over the past several years – those making
decisions regarding music in fact take their inspiration from, or are working
for, a mindset that opposes music; thus, the pitiable state that music finds
itself in today. Mathematically we will have the following:
A Ú ~A º A Þ A º A Þ ~B
The consequence of the above statement was earlier referred
to as "expedience" or "special conditions" and it can also
be presented as such: "Music should be sidelined or music shouldn't be sidelined."
Another words, according to A, music is reprobate unless it is not reprobate. The
question is: What type of music is acceptable according to A? Naturally what A approves
of or what serves its ends.
When one of the representatives of A (Hashemi Rafsanjani)
passes himself off as a proponent of the young generation, music, and joy, they
A is presenting itself as the inverse of A. The writer of these lines saw how
in one of this candidate's campaign headquarters in Tehran a group of young musicians
were playing rap and metal songs. They had turned into the campaign propaganda of
this candidate.
Artistic Legends
Among the many examples to support the above reasoning one is
the use made of music in television programs. Over these years we have seen how
patriotic songs (which early in the revolution were deemed non-Islamic) were used
by the state-run radio and television. But when these songs, some of the more
lasting of which have been written and composed by legends of Iranian music,
are used by the state they are debased of their historical meaning and significance.
There are many examples of great musicians whose works or services have been exploited
by the state and whose significance have diminished as a result. This is when music
is commissioned by a mindset that doesn't approve of music.
Indeed, A is using B, or usurping its energies; A has always
worked against B, has limited its public practice, but according to expedience,
A is coaxing B and is even letting sentiments interfere in the space that them.
Top
اشارهای در باب موسيقی و نقیض آن
محسن نامجو
جدال
میان الف و ب
اگر الف
را هر اندیشهای
بگیریم که
موسیقی را
مذموم میشمارد،
باید بگوییم
که الف در کل
تاریخ این مُلک
از لایههای
مختلف
اجتماعی مزه
نقض شدن را
چشیده است.
حال، فرض کنیم
ب خود موسیقی
است. در نتیجه:
الف º ~ب و ب º ~الف
الف و ب
هر دو ریشه
دارند، تاریخمنداند،
و همیشه با هم
در تعامل بودهاند.
در گذشتههای
دورتر، و
لااقل در
ظرفیت رسمی،
الف کاملاً بر
ب پیروز بوده
است. تنها در
این اواخر است
که ب پس از نقض
شدن (باز هم
فقط از جریان
رسمی سخن میگوییم)
باقی مانده
است. میپرسید
چرا؟ برای
اینکه دوباره
نقض شود و باز
دوباره باشد.
اما اگر در
گذشتههای
تاریخْ نقض
کردن ب آنقدر
قوی بوده که
اساساً ما در
دورههایی از
سدههای قبل
هیچ چیزی در
ارتباط با آن
نمیدانیم،
کلیترین رأی
در ارتباط با
الف و ب، در
تاریخ غیر معاصرمان،
این است که ب
محدود به حیطههای
کوچک نظری
گشته و توسط
الف کاملاً از
عرصه اجتماع
بیرون رانده و
طرد شده است.
منظور از
بیرون راندن ب
از جنبه عملی
تحقق آن است،
یعنی در کل
تاریخ اسلامی
ما چندان جنبه
عملی ب محقق
نگشته است.
حرکت در
تاریخ
با الف و
ب در تاریخ
حرکت میکنیم.
برای هر کدام
مثالی میآوریم،
به هر کدام
لباسی میپوشانیم،
و آنها را با
هم قیاس میکنیم.
الف میشود
سازمان
*ساواک* و ب میشود
{فریدون
فروغی}. البته
در مورد این
هنرمند شریف،
قضیه بسیار به
یاد ماندنیتر
است، چراکه
بعد از تبدیل
ساواک به
*وزارت اطلاعات*
فعلی، در
ارتباط با
فریدون
فروغی، گزاره
الف، هیچ
تغییری نکرد و
تنها لایهای
از آن جای خود
را با لایهای
دیگر از الف
عوض کرد، و ب
همان نقض گشته
باقی ماند.
الف میشود
وضعیت
اجتماعی
شهرستانها و
ب میشود جوانهایی
که دوست دارند
گروه تشکیل
دهند و به کار موسیقی
بپردازند. الف
میشود،
رضاخان ِ قلدر
و ب میشود
*هنرستان
موسیقی* نو
پایی که به
همت {علینقی
وزیری} اداره
میشود. الف
میشود
کابینهای که
در آن مهندس
{میرسلیم}
وزیر فرهنگ و
ارشاد است.
الف میشود
مهندس
میرسلیم. الف
میشود رییس
کابینه. ب میشود
انبوه ایدههای
موسیقایی ِ
خلاق ِ
بربادرفته. ب
میشود تجربه
تلخ نوابغ
منزوی و طرد
شده از امکانات
بسیارْ بیهنران
ِ فرصتطلب. ب
میشود دق
کردن فریدون
فروغی، به
خاطر خفهکردن
صدایش در گلو،
آن هم در همان
شبهایی که
{علیرضا عصار}
میرقصید و میچرخید
و مینوشید از
آن جام. الف در
تاریخ جریان
دارد. در مکان
هم همزمان
جریان دارد.
در دوران
خاتمی هست. در
دوران
رفسنجانی
بوده است. در
دیگر دورهها
هم بودهاست و
ب هم هماره در
همه جا هست.
الف مذهبی
و الف سیاسی
و اما در
ارتباط با
کردار لایههای
مختلف الف
باید گفت که
لایه مذهبی
کمتر تغییر میکند.
مثلاً اگر یک
بازاری مذهبی
در مراسم عروسی
پسر اولش
اجازه حضور
ارکستر
موسیقی را
ندهد، به
احتمال زیاد
در عروسی پسر
دوماش نیز
چنین خواهد
کرد. چون
اعتقاد مذهبی
– صرف نظر از
تحولات
استثنایی –
همیشه ثابت
است. پس الف
مذهبی ثابت
است. اما الف
سیاسی نه. الف
سیاسی بنا بر
«مصلحت وقت» با
ب هم ارز میشود.
این
پارادوکس
چگونه توضیح
مییابد؟
آنچه مشخص
است، همه چیز
ریشه در الف
دارد. الفای
که از طریق همارزی
با نقیض الف
میخواهد خود
را همارز ب
جا بزند، یعنی
الف سعی دارد
خود را یک دوستدار
موسیقی جا
بزند، حال
آنکه می
دانستیم الف
نقض کننده
موسیقی است.
پس الف میخواهد
خود را نقیض
الف نشان دهد.
به بیان
دیگر : الف
برای آنکه خود
را نقیض الف
جا بزند، به ب
روی می آورد،
اما در حقیقت
به نقیض ب روی
می آورد، چرا
که آن چه الف
به عنوان یک
منش سیاسی
قدرت، که ایدئولوژیک
هم هست، به
نفع خود و به
تأیید خود تولید
میکند، یا
اجازه تولید
میدهد،
موسیقی مستقل
و آزاد نیست،
موسیقی سفارشی
است، هنر
ایدئولوژیک
است، و از نظر
همگان از اعتبار
هنری ساقط.
یعنی ب نیست ،
بلکه نقیض ب است.
الف را
بگیرید یک
نامزد
انتخاباتی.
نقیض الف را
بگیرید تفکر
روشنفکرانه
یا موسیقی
مورد علاقه
روشنفکران.
نامزد
انتخاباتی میخواهد
خود را نقیض
الف جا بزند.
حالا این رابطه
را با قوانین
ساده ریاضیات
جدید مرور می
کنیم. یکی از
این قوانین
ساده بیان می
کند:
الف Ú
ب º الف Ü ب
مثلاً
اگر هاشمی
رییس جمهور
شود، ایران
مهد دموکراسی
خواهد شد. این
گزاره شرطی
برابر است با
ایران مهد
دموکراسی
نیست یا هاشمی
رییس جمهور
خواهد شد. میگوییم
اگر اندیشه
طرد موسیقی
(الف) برقرار
باشد، آنگاه
آنچه تولید میشود،
موسیقی مستقل
(ب) نیست، یعنی:
الف Ú ~ب º الف Ü ~ب
موسیقی
تولید میشود
یا اندیشه طرد
موسیقی
گسترده میشود.
توجه داشته
باشید که این
علامت (Ú)،
دقیقا باعث آن
چیزی شده است
که در این سالها
شاهد آن هستیم
– متولیان
هنر، که در
اصل از اندیشه
طرد موسیقی
(الف) الهام میگیرند،
یا به آن
اعتقاد
دارند، خود به
تولید موسیقی
میپردازند و
دیدهایم که
از آن چه حاصل
میشود؛ به
عنوان اثر
هنری چه آش در
هم جوشی است، یعنی
نقیض ب است.
اما از آنجا
که:
الف º ~ب
در جمله
بالا به جای
نقیض ب همارز
آن را میگذاریم
تا عبارت زیر
حاصل شود:
الف Ú ~الف º الف
Ü الف º الف Ü ~ب
نتیجه
عبارت دوم
دقیقاً همان
چیزی یا
شرایطی است که
در ابتدای
نوشته، به
عنوان «مصلحت
وقت» یا «شرایط
خاص» مطرح
کردیم و معنای
آن چنین است: «موسیقی
طرد شود یا
موسیقی طرد
نشود.» به بیان
بهتر، موسیقی
از نظر ما – که
الف باشیم –
مطرود و مذموم
است، مگر آنکه
مذموم نباشد.
حال باید
پرسید آن چه
نوع موسیقی
است که از نظر
الف مذموم
نیست؟ طبعاً
آن نوعی از
موسیقی است که
الف می پسندد
و آن را در
خدمت الف میداند.
زمانی
که یکی از
مصداقهای
الف (هاشمی
رفسنجانی)،
خود را طرفدار
جونان و شادی
جوانان و
موسیقی
جوانان نشان
میدهد، همان
نقیض الف جلوه
کردن الف است.
نگارنده به
چشم خود دید
که در یکی از
ستادهای
ایشان در
تهران گروهی
از جوانان به
اجرای موسیقی
رَپ و متال میپرداختند
و خود را
ابزار تبلیغات
اندیشههای
آن نامزد کرده
بودند. در
تمام روزهای
تبلیغات
انتخاباتی،
هر ناظر
دقیقی، با کمی
حساسیت، میتوانست
تغییر چهره
الف را به
نقیض الف
ببیند. حالا
دیگر میتوان
از الف نه فقط
به اندیشه طرد
موسیقی که به
مفاهیمی
بسیار کلیتر
تعبیر کرد.
الف اندیشه
نقض هنر است،
اندیشه نقض
شادی، اندیشه
نقض هرگونه بیان
آزاد و خلاق،
نقض آزادی و
نقض دموکراسی
است. ب نیز
دیگر فقط
موسیقی نیست.
ب را در یک
کلام میتوان
جامعه شاد و
آزاد در نظر
گرفت.
در
روزهای
انتخابات
شاهد این
بودیم که الف
(در کلیترین
معنایش) به
عنوان
بزرگترین نقض
کننده ب،
چگونه خود را
نقیض الف نشان
میداد. آقای
رفسنجانی خود
را دوستدار
جوانان بیرگ
و ریشه رَپای
و غیره نشان
داد. الف خود
را دوستدار
نقیض الف نشان
داد.
اسطورههای
هنری
نمونه
دیگر (از میان
صدها نمونه)
یکی از برنامههای
تلویزیونی آن
زمان بود. در
این سالها،
همگان شاهد
این بودهایم
که اصالت
ترانههایی
مثل «ایران،
مرز پر گهر،»
چگونه دستخوش
استفاده
ابزاری و
تفسیر به رأی
کردن صدا و
سیما شده است. اصل
این ترانه را
ذهن خالص، خلاق،
و پر و پیمان
مرحوم {روحالله
خالقی} بر روی
شعر ماندگار
مرحوم {گل گلاب}
ساخت، کاری در
حد جاودانگی
«الهه ناز» و
برخاسته از
ذهن بزرگی که
«بوی جوی
مولیان»
فراموش نشدنی
را پدید آورد.
یکی از
موارد تبحر
متولیان
فرهنگی امروز
ما شکستن و
لوث کردن
اسطورههای
هنری است.
حال، اینکار
را یا به شکل
مستقیم انجام
میدهند، مثل
آزاد گذاشتن
آن اسطوره
صدای زنانه،
که دیدیم
چگونه کارش از
آن جایگاه
رفیع در ذهن و
خاطره میلیونها
ایرانی به
گریه کردن
جلوی دوربین
یکی از شبکههای
سخیف و مبتذل
آن طرف آبها
رسید، با به
روشهای دیگر
، مثل روش
مزمن، یعنی
ایجاد فضایی
که طی چند سال
شاهد از دست
رفتن سطح هنری
و شخصیتی
هنرمندان
قدیمی در ذهن
مردم باشیم.
خودتان قضاوت
کنید: آیا
{فریدون
شهبازیان}
همان آدم
نابغه سی سال
پیش است؟ آیا
{علیرضا
افتخاری} در
سطح همکاریاش
با {حسین
علیزاده} (در
دهه
۶۰) آواز
میخواند؟
آیا {پرویز
مشکاتیان} میتواند
کاست بیداد
{محمدرضا
شجریان} را
دوباره تولید
کند؟ چون
نگارنده
تمرکز بر
مسئله موسیقی
دارد، مثالها
را از این
وادی آورده
است، گرچه
قطعاً هم این
مسئله و هم
واکنش
متولیان هنر
در کشور جای پرداخت
مبسوط و مشروح
در جای دیگر
دارد. اما هدف
این بود که
بگویم، یکی از
آن اسطورهها
که حسابی به
خاک و خون
کشیده شد، همین
ترانه «ایران،
مرز پر گهر»
بود. تم آن
توسط هر
آهنگساز تازه
به دوران
رسیدهای
مورد استفاده
قرار گرفت و
هر
انکرالاصواتی
را به جای
صدای ملکوتی
بنان نشاندند
و در هز مناسبت
مربوط و
نامربوط آن را
پخش کردند.
یعنی تولید ضد
موسیقی
سفارشی،
تولید نقیض ب.
ولی در روز
۲۶ خرداد،
اجرای اصلی
ترانه با صدای
جاودان بنان،
از تلویزیون
پخش شد، که
جای تعجب
داشت. آقای
{شجاعیمهر}
هم به عنوان
مجری برنامه،
از استاد بنان
نام برد،
البته بدون
ذکر کلمه
«مرحوم،»
چراکه هیچ
بعید نیست
ایشان ندانند
که امسال
دقیقاً ۲۰ سال است که
آن صدای ماندگار
به زیر خاک
رفته است. آری
چنین است، برادر.
الف از ب
استفاده میکند،
یا
سوءاستفاده
میکند، الف
همیشه ب را
طرد کرده و
بایکوت نموده است،
اما بنابر
مصلحت
روزگار، الف ب
را جلب میکند
و حتی با آن به
بدهبستانهای
عاطفی میپردازد.
هوای تازه
نمونه
دیگر، شعار یکی
از نامزدها و
عنوان مجموعه
شعری از شاعر
بزرگ معاصر،
{احمد شاملو}،
بود: «هوای
تازه». مگر یادمان
رفته که شبی
که شاملو در
بیمارستان
مهر آخرین نفسها
را میکشید،
رسانه عمومیای
که زیر نظر
همین نامزد
اداره میشد،
تنها به گفتن
یکی دو جمله
کوتاه در خبر،
مبنی بر فوت
آن اسطوره
شعر، بسنده
کرد. البته آن
هم بعد از خبر
ارسالی از
سنگاپور مبنی
بر دوقلو زاییدن
یک گربه.
حالا
الف را بگیرید
همین نامزد
انتخاباتی و ب
را بگیرید
شاملو یا جملهای
از شاملو. ب را
بگیرید عبارت
«هوای تازه.»
بازهم همان
است. الف طی
سالها ب را
طرد میکند و
بعد در مقطعی،
مثل مقطع
فعلی، از ب
برای خود سود
میبرد.
نباید
فراموش کنیم
که تمام آنها
که به آقای
{لاریجانی} –
تحت تأثیر
شعار انتخاباتی
ایشان – رأی
دادهاند،
قطعاً خود
آگاه یا ناخود
آگاه موج
مثبتی از آن
شعار دریافت
کردهاند، که
آن موج مثبت
تنها حاصل
تأثیر کلام
شاملو بوده
است. یعنی
تأثیر ب. الف فاعل
است و ب مفعول.
الف هرگاه
بخواهد از ب
به هر نحوی که
مایل باشد،
استفاده
خواهد کرد و
هرگاه نخواهد
ب همان مذموم
همیشگی باقی
خواهد ماند.
تا مصلحت وقت،
چه باشد.
بالای صفحه