Unofficial music after the 1977 Revolution, much like other socio-cultural developments, is leading an independent life, at times in reaction to limitations imposed on it (like covering mostly Western Rock music); at others with variations on established norms (fusion music). The young demography of the country, along with the power of available home technologies, have made the unofficial music scene in Iran a lot more colorful, and many today are recording works and performing them in the quiet of their dwellings.
But this music has had little opportunity to play to a wide audience and, because of it, has been deprived of the blessings of criticism (constructive or otherwise). The intention of writers of the article below is to talk about independent music of Iran to compensate for a lack of public feedback. They are in no way trying to classify unofficial music in Iran or provide guidance, but to simply establish a framework within which a debate on the state of independent music can take place.
Snippets from four Iranian musicians and bands accompany the article to give tangible examples of the writer's points.
***
One can hypothetically categorize some of the issues that independent musicians of Iran today are grappling with.
Concern over STYLE
Style is a vague musical preoccupation, simply because one is hard put distinguishing the interposing gray-areas of various styles. When artists confine themselves to a particular style, they shut off the wellspring of creativity. Naming, classifying, and speaking about a style is the work of critics. A work that seethes from within, and critics have yet to listen to it, has no name and is framed by no style. The artist's job is to produce music.
Common description of musical styles, like fusion, modern jazz, alternative, or World Music, needn't preoccupy the music aficionado. To draw inspiration from works of others is not only not bad but necessary. The musician must also familiarize himself with various styles of music, but when the musician sets upon producing a work, he or she must set all these categorizations aside.
For any musician, listening is the best teacher – all and any kind of music – without being partial to any personality or band, and limiting his/ herself to a particular style. The music of those we respect is an amalgam of various sounds that they have creatively combined.
Playing COVER
This expression has come straight from rock and pop music, although it describes a tendency that our music has always possessed. To cover a music is to take an original song and to refashion it according to taste. For example, in "The Man Who Sold the World," {Curt Cobin} has covered a piece by {David Bowie}. In Iranian music, a song written by a composer like {Aliakbar Sheydai} has been sung by many singers.
It is clear that anyone using a piece written by another musician without naming the source has committed an unethical act (legally and culturally). The other side of intellectual fraud, however, is musical adoption. Adapting the music of others not only does not limit creativity, but, provided that the source of inspiration remains transparent, may lead to interesting compositions.
A musician who copies the work of others to the letter can only flaunt his/ her dexterity. But when we speak of adoption (and not imitation), the musician looks at the elements of the original piece as ingredients for his/ her cuisine. At times this musician directs his/ her attention to rhythm and rhythmic ornamentations, at others to color and harmony or the melody of the original piece. One must add that adoption without mentioning the name of the original musician is also a case of fraud.
Many novice musicians who become enchanted by a piece, try to copy it to the last beat (an this may be one of the definitions of "enchantment" – or pure imitation). For a musician at the beginning of his/ her career, enchantment and imitation is an understandable occurrence. But a mature, creative musician – provided that he/ she is transparent about the sources of his/ her music – will change some of the elements of the original piece (rhythm, orchestration, improvisation) to better reflect his/ her own temperaments. Over time, the musician's work becomes more seasoned and authentic. It goes without saying that playing cover, even in it most imitative form, is an interpretation – or "reading" – and it is not possible to reproduce the essence of a musical piece played by another musician.
The Steed of EMOTION and the Rein of CRITICAL THINKING
The foundation of alternative music in the West after the 60s is Blues, which has kept its appeal to date. The freshness of Blues is due to:
A/ Concrete and easy to understand rhythms;
B/ Unalloyed lyrical motifs.
Lyrics in Blues is at times as simple as everyday conversation; unlike a prankish and haughty {Roger Waters} or a {Leonard Cohen} who claims universality, Blues is unadulterated and reflects the everyday concerns of its writer. The Blues singer doesn't lips his words but lives them; to put it differently, his singing is a coming-to-terms with spontaneous emotions that are realized through the being of language. The creative musician is open to his/ her surrounding, based on an understanding of which he/ she attempts to play with sounds and words. The artist must at the same time that he/ she rides the steed of his/ her emotions rein it in with critical thinking.
LYRICS and AUDIENCE
Those who take their music seriously, will one day come upon several fundamental questions: "Am I playing music for myself or for producing something new and lively?" "Who is my listener?" "Does the music that I produce have something to say to the listener?" "What language (musical, lyrical, or narrative) should I use to communicate with my listener?"
Using English lyrics in the music of Iranian musicians is neither an indication of modern-ness nor does it say anything about the degree of the composer's familiarity with the lingua franca. In short, using English lyrics is not enough to make the music innovative. It may be true that the Persian language has shortcoming in some fields (like theoretical and practical sciences), but it has a rich history when it comes to describing the realities of everyday life in a poetic language.
Additionally, for an Iranian the realities of everyday life can only be understood through the Persian language. Those musicians who play cover must especially keep this in mind. Translating the lyrics of the original song into Farsi, or taking inspiration from the original themes in writing Farsi songs are examples of musical adoption.
The Iranian independent musician must make it clear who his/ her audience is and how to communicate with that audience. What seems important is a new understanding of our historical and social situation today.
REPETITION and PROLONGATION
The creative musician avoids repeating those things that he finds attractive. Using refrains, he/ she can embellish the lyrics and melody, and in this way make his/ her work effective.
ENJOYMENT
Enjoyment is acquired, not instinctual. One can learn to enjoy any kind of music, even the most uneventful songs. Musical scores are freely at the disposal of music lovers around the world. The artist listens to his inner music and not to the cacophony of various sounds outside of him. As {Robert Bersson} put it, subtraction, and not addition, opens up a thousand paths.
On the other hand, the artist has a living relationship with his/ her work. When they perform their music, Iranian musicians must show their listener what in their music is playful and moving.
One Beloved and Many Lovers
A young poet read a poem in her literature classroom, mentioning beforehand that it was written for her beloved. Having listened to it, the professor said: "I am sorry to say that many are after your beloved, since I have heard his description from numerous people."
The creative poet makes use of fresh themes that lead him/ her to a unique and poetic language. The beloved in this poetry belongs only to him/ her and not to a long list of established poets who described her/ him previously.
{Saeed Ganji} is one of TehranAvenue's music writers and runs the SOKUT-E SAHAR Studio in Tehran. {Mohsen Namjoo} came out second in TehranAvenue's second round of internet music competition, known as TAMO with "Begoo-Begoo."
Snippets
Track 1: {Saeed Shanbezadeh} and {Pedram Derakhshani}. Tehran Nights. Silkroad Records, 2002.
Track 2: Barad. "Guty" (Based on Guaty Ceremony of Baluchistan), Barad. Hermes Records, 2003.
Track 3: Meera. "Old Wound," Meera, Gienne Records, 2004.
Track 4: Mohsen Namjoo, "Biaban-ra…," 2002 (yet to be published).
Top
موسيقی مستقل در ايران
سعید گنجی و محسن نامجو
اردیبهشت ۱۳۸۴
موسیقی غیررسمی پس از انقلاب ۱۳۵۷، مانند بسیاری دیگر از نمودهای اجتماعی و فرهنگی، راه مستقل خود را میپیماید، گاه در واکنش به چهارچوبهای وضع و وعظ شده (کاور کردن موسیقی غربی و بیشتر راک و شاخههایش) و گاه با پیچشی نسبت به هنجارهای جاافتاده و پاخورده (موسیقی تلفیقی). با جوانتر شدن میانگین سنی جمعیت کشورمان و دسترسی فزاینده به فنآوری خانگی، موسیقی مستقل رنگینتر شده و بسیاری اکنون در خلوت اتاقهایشان به ضبط آثار و برگزاری کنسرتهای محفلی مشغولند.
اما این موسیقی کمتر این امکان را یافته تا به گوش شنونده عمومی برسد و به همین خاطر از موهبت نقد و کسب تجربه بهره کمتری برده است. سعی نویسندگان مطلب زیر بر این است که در مورد موسیقی مستقل امروز ایران (یعنی آنچه که نویسندگان با آن برخورد داشتهاند) صحبت کنند تا شاید جای خالی نقد و نگاه از بیرون را پُر کند. همانطور که نویسندگان خود اذعان دارند، هدفشان این نبوده و نیست که چهارچوبی برای موسیقی مستقل پیش پا بگذارند.
برای ملموستر شدن نکته نویسندگان، در کنار مطلب قطعات کوتاهی را از محسن نامجو خواهید شنید.
***
شاید بتوان دغدغههای موسیقیکاران مستقل امروز را زیر عنوانهایی که در پی میآید دستهبندی کرد.
سبکمشغولی
==========
«سبک» و اسلوب موسیقایی مقوله گنگی است چرا که نمیتوان تعریف همهجانبه و فراگیری از آن به دست داد. وقتی هنرمندی خود را از پیش به یک سبک ملزم میکند، دریچه بسیاری از دریافتها را برخود بسته و چشمه جوشان خلاقیت را کمفروغ کرده است. نامگذاری، طبقهبندی، و قائل شدن سبک اساساً کار منتقدان است. اثری که بالقوه از درون میجوشد، و هیچ منتقدی هنوز آن را نشنیده است، اسمی ندارد و در هیچ سبکی قاب گرفته نمیشود. کار هنرمند به وجود آوردن موسیقی است. به عنوان مثال، هیچ دلیلی وجود ندارد که هنرمندی که یک ملودی را در ذهن خویش برای دو گیتار ساخته است، به هنگام ضبط لعابش را بیشتر و ارکستری را برای اجرایش دعوت کند تا در قالب سبکی از پیشتعریفشده قرار گیرد.
تداول تعابیری مثل موسیقی تلفیقی، جاز مدرن، آلترنتیو راک، یا موسیقی جهانی، نباید ذهن هنرمند را به خود مشغول کند. الهام گرفتن از آثار دیگران نه تنها مزموم نیست که خوب و لازم است. موزیسین باید تعریف سبکهای مختلف را بداند، اما هنگامی که خودش اثری میسازد باید تمام این دادههای خام را به کناری بگذارد.
شنیدن برای موزیسین بهترین استاد است – همه انواع موسیقی. موزیسین خلاق نسبت به هیچ سبک یا گروه یا شخصی تعصب ندارد و ذهناش در یک ژانر موسیقی غرقه نمیشود. موسیقی هنرمندانی که مورد احترام و توجهاند، بر آیند تمام نواهایی است که هنرمند شنیده و آموخته است.
کاور زدن یا کاور کردن
=============
این اصطلاح از دل فرهنگ موسیقی راک و پاپ وارد فرهنگ موسیقی ما شده است، گرچه ما نوعی از همین کنش را قبل از این در ایران داشتهایم. کاور یعنی اجرای دوباره قطعه یا قطعاتی که قبلاً توسط گروهی دیگر ساخته شده است. مثلاً {کرت کوبین} قطعه «مردی که دنیا را به فروش گذاشت» را از روی اجرای {دیوید بوویی} کاور کرده است. در تاریخ معاصر موسیقی خودمان نیز چند نوع نمونه که شامل معنای کاور شود را داشتهایم. مثلاً {ابی} قطعه «وقتی من عاشق میشم» {هایده} را بازخوانی کرده است، یا تصنیفی ساخته {علیاکبر شیدا} را چند خواننده دیگر دوباره اجرا کردهاند. همچنین ممکن آهنگسازی قطعهاش را در اختیار دو تنظیمکننده با دو خواننده جداگانه بگذارد که آن نیز مصداق کاور کردن شمرده میشود. ما در ایران به آن «بازسازی،» «تنظیم مجدد،» یا «تقلید» نام نهادهایم.
واضح است که اگر کسی بدون ذکر منبعْ قطعه دیگران را اجرا کند، چه از نظر قانون حق مؤلف و چه از نظر عرف، مرتکب کاری غیراخلاقی شده است.
اما روی دیگر سکه «سرقت هنری،» اقتباس موسیقایی است. اقتباس از این حیث که دریچه خلاقیت را نمیبندد و هم از این جهت که سرچشمه الهام هنری را شفاف نگه میدارد، نه تنها زشت نیست که شاید به ترکیبهای خلاقی هم منجر شود.
کسی یا گروهی که صرفاً کاور میکند، فقط میتواند تردستیاش در نوازندگی را به رخ شنونده بکشد، و چه بسا که از نگاه خلاقانه به بیراهه رفته است. اما وقتی که صحبت از اقتباس (و نه تقلید) است، نوازنده یا سازنده به قطعه اولیه و عناصر تشکیل دهندهاش به عنوان ماده خام موسیقایی نگاه میکند. گاه این نوازنده یا سازنده توجه خود را به ریتم و آرایش ریتمیک میدهد، گاه به رنگ و هارمونی آهنگ، و گاه به ملودیهایش. حتی ممکن است فضای شنیداری کلی قطعه الهامبخش سازنده اثر جدید شود. این پدیده که آهنگسازی از آهنگساز دیگر الهام بگیرد، سابقهای به قدمت خود موسیقی دارد. باید افزود که اقتباس هم بدون اشاره به صاحب اصلی آن ماده اولیهْ نوعی سرقت محسوب میشود.
بسیاری از موسیقیدوستان نوپایی که شیفته قطعهای میشوند، به اجرای مو به موی آن دست میزنند (و این شاید خود یکی از معانی «شیفتگی» باشد – یعنی تقلید صرف). برای یک علاقمند به موسیقی در شروع کار، شیفتگی و تقلید صرف اتفاقی قابل درک است. اما موسیقیدوست خلاق و مؤلف – به شرط آنکه در مورد سرچشمه الهام هنریاش با خود روراست باشد – در مراحل بعدی، به هر شکلی که به نظرش زیبا و جذاب و هنرمندانه میرسد، تغییراتی را در ریتم، ملودی، تکنوازی، و سازبندی میدهد که در طول زمان و با پشتکار پختهتر و اصیلتر میشود و وی را بیشتر به یک موسیقیدان بدل میکند تا یک موسیقیدوست. بدیهی است که کاور کردن، حتی تقلیدیتریناش، نوعی برداشت و تفسیر – یا به قول اهل ادب، نوعی «خوانش» – است و هیچگاه نمیتوان جانمایه و روح اثر اولیه را عینبهعین بازسازی کند.
اسب احساس و مهمیز تفکر انتقادی
======================
پایه اصلی موسیقیهای غیررسمی غربی بعد از دهه ۶۰ میلادی بلوز است. جالب آنکه بعد از گذشت دههها، بلوز هنوز ماندگارترین نوع موسیقی در غرب است. تر و تازگی بلوز ریشه در دو نکته دارد:
الف/ ریتمهای ملموس و سهلالهضم و بسیار ساده آن و
ب/ مضامین بیغل و غش و بیتکلف در اشعار (که شاید اصلاً نتوان نام آنها را «شعر» گذاشت).
کلام در بلوز گاه به روانی محاورههای روزمره میماند؛ نه به مانند {راجر واترز} متلکگو و پر مدعاست، نه مثل {لئوناردو کوهن} داعیه جهانشمولی دارد، بیپیرایه است و زندگی سرایندهاش را بازتاب میدهد. خواننده بلوز کلام قطعهاش را به آواز نمیخواند، بلکه آنرا میزید. یعنی خواندنش دست و پنجه نرم کردن با احساسات خودجوش با استفاده از مرکب زبان است. موزیسین خلاق از محیط اطراف خود تأثیر میپذیرد و با درکی ملموس از این محیط به بازیهای صوت و کلام دست میزند. این مقوله بسیار سادهتر از آن چیزی است که حتی در جملات بالا بیان شد. هنرمند باید همانقدر که سوار بر اسب احساساتش تاخت و تاز میکند، برخود آگاهی و تفکر انتقادیاش نیز مهمیز بزند.
شعر و شنوندهگی
============
کسانی که با جدیت موسیقی را دنبال میکنند دیر یا زود با چند سئوال بنیادین روبرو خواهند شد: «آیا برای دل خودم موسیقی میزنم یا برای خلق نوایی تازه و گویا؟» «شنونده موسیقی من (ما) کیست؟» «آیا موسیقیای که من و ما به وجود آوردیم پیامی را برای شنونده دارد؟» «برای ایجاد ارتباط از چه زبانی (موسیقایی، کلامی، داستانی) باید استفاده کنیم؟»
استفاده از کلام خارجی (بیشتر انگلیسی) در موسیقی فقط نشان از سلیقه آهنگساز آن است، نه دلیل بر روزآمد بودن آهنگ است و نه میزان سواد انگلیسی آهنگساز را افاده میکند. حتی بیانگر قابلیت خواننده در تلفظ خوش نیست. کوتاه اینکه استفاده از اشعار انگلیسی، به تنهایی، نوآوری محسوب نمیشود. درست است که زبان فارسی در بعضی حیطهها (علوم پایه و تجربی) ضعف دارد، اما این امر دلیل بر آن نیست که واقعیات امروز ما را نتواند بیان کند، به ویژه آنکه اگر قرار باشد بیان واقعیات امروز از مدیوم ترانه و شعر صورت گیرد، زبان فارسی کار کرد ادبی و شاعرانه خوب و با سابقهای دارد.
از اینها گذشته، برای یک ایرانی بخش عمده واقعیتهای روزمره از دریچه زبان فارسی قابل درک است. آن دسته از موسیقیدوستانی که کاور میکنند باید به این نکته بیشتر توجه نمایند. ترجمه ترانه مورد نظرشان به فارسی، یا الهام گرفتن از مضمون آن و سرودن شعری دوباره به فارسی، میتواند جزو مصادیق همان اقتباس موسیقایی باشد. خلاقیت در این عرصه هم بسیار فراخ مینماید و جای کار بسیار دارد.
موسیقیکار امروز باید برای خودش روشن کند که شنوندهاش کیست و چگونه میتواند با او صحبت کند. آنچه مهم مینماید، درک نوبهنو از محیط و تاریخ و زندگی است.
تکرار و تطویل
=========
موسیقیکار مؤلف قطعات خود را با تکرار عناصر موسیقایی جذاب (به زعم خود)، کسل کننده و طولانی نمیکند. او با استفاده از ترجیعبند در کلام و آذینهای ملودیک میتواند به ماندگاری اثرش در ذهن مخاطب کمک کند.
لذت بردن
======
لذت بردن با تمام بیواسطهگیاش امری است آموختنی و اکتسابی. میتوان از موسیقیهای دیگران (حتی پیش پا افتادهتریناش) آموخت و لذت برد. فرکانسهای موسیقی (نتها) بدون هیچگونه تعصبی در اختیار همه اهالی موسیقی در تمام جهان قرار دارد. هنرمند به ندای درون خویش گوش فرا میدهد نه همهمه بیرون. برای رسیدن به موسیقی خوب و خلاقانه، این مسیری کوتاهتر است. به قول {روبر برسون}: «هزار راه با کاستن هستی مییابد نه افزودن.»
از سوی دیگر، هنرمندی که اثری را اجرا میکند رابطهای روحافزا با آن دارد. در اغلب موارد، موزیسینهای ایرانی با جدیتی خشک و در عین حال ناپخته اثر خود را اجرا میکنند. موزیسین با اجرای روان و سبکپای به شنوندهاش نشان میدهد که چه چیز موسیقیاش را به حرکت در آورده، آن را خوشآهنگ و دلنشین میکند.
عروس هزار داماد
==========
نقل است که شاعر جوانی در حضور استادش شعری عاشقانه خواند با این توضیح که آن شعر را برای معشوقهاش سروده است. بعد از شنیدن شعر، استاد رو به وی میگوید: «شرمندهام که عرض کنم معشوقهی تو از قرار معلوم فقط با تو نیست، چرا که من نام و وصفاش را قبلاً در اشعار دیگران شنیدهام.»
شاعر خلاق از مضامینی استفاده میکند که حضوری متفاوت از حافظ و عطار و دیگر بزرگان شعر و ادب داشته باشد. اصلیترین راه برای این حضور متفاوت و شخصی به کارگیری زبان منحصربهفرد شاعرانه است. زبانی شخصی با بیان شخصی. شاعر مؤلفْ معشوقاش را به گونهای در عاشقانه خطاب میکند که بر همه ثابت شود کسی قبلاً مخاطباش قرار نداده است، و او معشوق را با کسی دیگر (حتی حافظ و عطار و باباطاهر) قسمت نمیکند.
{سعید گنجی} از نویسندگان سکوی تهراناونيو و گرداننده استودیو *سکوت سحر* است و {محسن نامجو} در دور دوم موسیقی آزاد تهراناونيو، موسوم به *تامو*، با قطعه «بگو بگو» مقام دوم را از آن خود کرد.
قطعهها
=====
۱/ {سعید شنبهزاده} و {پدرام درخشانی} از آلبوم شبهای تهران.
۲/ باراد، قطعه «گواتی (باد)» (برداشتی از مراسم گواتی بلوچستان)، از آلبوم باراد. نشر موسیقی هرمس، ۱۳۸۲.
۳/ میرا، قطعه «زخم کهنه»، از آلبوم میرا. نشر موسیقی جینی، ۱۳۸۳.
۴/ {محسن نامجو}، قطعه «بیابان را...» از آلبوم منتشر نشده.
بالای صفحه
